Wie naar de VOGIN-IP-lezing wil komen, moet de organisatoren daarvan wel haten. Want het is nogal pervers om beoogde bezoekers zo’n dosis keuzestress te bezorgen. Eerst al de keuze tussen lezingentracks en workshops. En dan nog: welk van die 10 workshops? Want die zien er allemaal interessant uit. Maar dat was natuurlijk ook de bedoeling van die organisatoren.
Niettemin hebben we één van hen gevraagd zich eens in zo’n bezoeker te verplaatsen. Wat zou hij kiezen als hij met dat aanmeldformulier voor zich zat. Eigenlijk wilde hij daar geen antwoord op geven, want dan zou hij de suggestie wekken de ene workshop voor te trekken boven de andere. Maar na enig aandringen wilde hij toch wel zeggen welke onderwerpen hem persoonlijk het meest aanspraken, Waarbij zijn belangrijkste criterium was over welke onderwerpen hij vond dat hij meer zou moeten weten.
Dan kwam bij hem op één: de workshop over Wikidata en SPARQL.
En op twee: de workshop over het bouwen van een Knowledge Graph.
Maar ja, over die semantische zoekmachines is natuurlijk ook wel leuk, of wat meer over SEO weten, en kunnen factchecken, of ….
En als hij dan een workshop koos, dan kon hij misschien weer niet naar Karsdorp’s lezing over de rap-generator of naar die over Zalando’s Knowledge Graph.
Zelfs bij deze gefingeerde keuzesituatie sloeg bij hem de stress al onbarmhartig toe.
Op basis van deze ervaring bieden de organisatoren u dus hun nederige excuses aan voor het veroorzaken van zoveel keuzestress.
Workshops
Spam clans uncovered
De Leidse nepnieuwsonderzoeker Peter Burger heeft samen met een Belgische collega, Maarten Schenk, onderzoek gedaan naar een Macedonisch nepnieuwsnetwerk. Op de eigen website Nieuwscheckers zijn de resultaten van dat onderzoek gerapporteerd, maar ook nos.nl heeft er uitgebreid aandacht aan besteed. Van Macedonische tieners was al eerder bekend dat ze tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen via allerlei nepsites fakenieuwsberichten (her)verspreidden om daar door advertentie-inkomsten dik geld aan te verdienen. Ditmaal gaat het om een familie- en vriendenkring van meer middelbare leeftijd die ditzelfde verdienmodel exploiteerde. Volgens Peter Burger wordt de kern gevormd door twee mannen die een baan bij het Macedonische leger hebben (of hadden) en dit er als aardige bijverdienste bijdoen, met medewerking van wat familie en kennissen. Ook hier gaat het om berichten die van elders gekopieerd worden, zodat hun beperkte actieve kennis van het Engels geen probleem vormt. Via Facebook en Twitter hebben ze een bereik van meer dan 7 miljoen reacties, comments, shares en retweets gegenereerd. Dit ondanks de – kennelijk nog niet erg doeltreffende – maatregelen die Facebook en Twitter intussen genomen hebben om de verspreiding van nepnieuws te beperken. Op grond hiervan concludeert Peter Burger’s collega Alexander Pleijter dan ook dat de internetgiganten schromelijk tekortschieten om haatzaaiend nepnieuws te weren.
Een uitgebreid rapport van het onderzoek van Peter Burger en Maarten Schenk, met meer cijfers, is ook op Nieuwscheckers te vinden.
Peter Burger of Alexander Pleijter (ze moeten zelf nog beslissen wie van beide) zal 21 maart op de VOGIN-IP-lezing ook een workshop “Factchecking” verzorgen.
Wikidata: feiten over meer dan 60 miljoen entiteiten
Op 20 december heeft iemand het 60 miljoenste “ding” in Wikidata ingevoerd. Wat het was zie je hierboven. De identifier Q60000000 maakt onomstotelijk duidelijk dat dit het 60 miljoenste item was. Het hoogste nummer dat ik op dit moment (vrijdag 11 januari, 15.45 uur) tegenkwam, was intussen al Q60556989 (Tehallan, een county in Ierland). Dat waren dus al 556.989 nieuwe items in drie weken (en dat ook nog in de kerstvakantie – of misschien wel “juist”). Van elk van die items in Wikidata kunnen ook allerlei eigenschappen en relaties geregistreerd worden (in het voorbeeld hierboven niet getoond).
Deze twee voorbeelden illustreren dat de talloze vrijwilligers die gegevens toevoegen, er zowel wetenschappelijke als meer algemene informatie instoppen. Met gegevens over die meer dan 60 miljoen entiteiten is dit een onuitputtelijk Linked Open Data bron, waaruit andere systemen – de Wikipedia voorop – feitelijke informatie kunnen halen.
Zo maakt bijvoorbeeld het onderzoeksportaal van de KB gebruik van Wikidata om in de krantenartikelen in Delpher zogenaamde named entities te identificeren en om daarover extra gegevens te kunnen presenteren. Theo van Veen maakt zich er dan ook sterk voor dat Wikidata dienst gaat doen als een soort universele gemeenschappelijke thesaurus en de Wikidata-identifier (dat Q-nummer) als DE identifier voor entiteiten. Hij schreef daarover al eerder in IP. Op KNVI’s Smart Humanity Event had hij er in december een lezing over en in de KB onderzoekskroniek in het decembernummer van IP kwam het ook al ter sprake.
Maar hoe haal je nou gegevens uit die gigantische vergaarbak met data. Om in Linked Open Data bronnen zoals Wikidata te zoeken, is een speciale querytaal ontwikkeld: SPARQL. Die naam is een zogenaamd recursief acroniem voor “SPARQL Protocol and RDF Query Language”. SPARQL is best een ingewikkelde querytaal, maar er zijn gelukkig wel wat tooltjes die kunnen helpen om dergelijke queries te formuleren. En ook voor informatieprofessionals is het zeker nuttig er iets van te weten. Zeker als je wilt bijdragen of ontlenen aan Wikidata. Maar hoe kun je iets van SPARQL leren?
Daar komt dan eindelijk de aap uit onze mouw: op 21 maart hebben we daar namelijk een workshop voor. Maarten Dammers die vorig jaar al een leuke lezing over dit onderwerp gaf, verzorgt dit jaar een workshop waarin je zelf met Wikidata en SPARQL aan de gang kunt. Waar wacht je dus nog op?
Alexander Pleijter op de radio
Behalve dat Alexander Pleijter op de VOGIN-IP-lezing workshops Factchecking verzorgt, is hij vanmiddag ook op de radio bij het VPRO-programma Argos, om het over factchecking en nepnieuws te hebben.
Uit de beschrijving op de Argos-site:
“Wat is hij eigenlijk, wetenschapper of (onderzoeks)journalist? Geen van beide helemaal, zegt hij zelf. Wel is Alexander Pleijter, universitair docent Journalistiek en nieuwe media aan de Universiteit Leiden, specialist op het gebied van bronnengebruik van journalisten. Lang voordat fakenews een scheldwoord werd, trainde hij al studenten in het ontmaskeren van desinformatie. En dat doet hij nog steeds. Alexander Pleijter is een luis in de pels van de journalistiek en in Argos praten we met hem onder meer over de toekomst van het vak in tijden van ongebreidelde verspreiding van nepnieuws.”
De workshops
Hier al vast een overzicht van alle workshops waaruit je voor 21 maart kunt kiezen. Hoewel aanmelding daarvoor pas vanaf volgende week mogelijk is, kun je nu al vast over de moeilijke keuze gaan nadenken …..
Sneak preview of VOGIN-IP in IP
Uit decembernummer van InformatieProfessional – de line-up, zoals die op 20 november bekend was.
[klik hier voor PDF]
(NB: In de loop van komende week komt het volledige aanmeldformulier beschikbaar)
Sneak preview – de workshops
Deze drom docenten gaat op 21 maart de workshops verzorgen. Weet je al wie wie is?
Binnenkort meer over hun onderwerpen (en hun namen). En dan kun je je ook voor de workshops aanmelden. Misschien zelfs al eerder dan 1 januari …
Not so accidental taxonomies
Het boek “The Accidental Taxonomist” was ooit al eens in deze blog ter sprake geweest. Nu hebben we een goede reden dat weer te doen, want de auteur van dat boek, Heather Hedden, komt 21 maart een workshop geven over – uiteraard – taxonomieën. Daarbij komen zowel de zoekkant – hoe kun je er gebruik van maken bij het zoeken naar informatie – als de maakkant aan de orde. Aan die maakkant zijn de best practices voor het opzetten van een taxonomie er natuurlijk vooral op gericht 
om het zoekers makkelijker te maken iets te vinden. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille of zo je wilt de twee gezichten van Janus (die soms aan dezelfde kant van één medaille kunnen zitten …..).
In de introductie tot haar workshop formuleert Heather het zelf aldus: “Taxonomies support information findability, but only if they are well designed“.
De taxonomieën zelf moeten dus beslist niet zo “accidental” zijn. En het uitsluiten van zulk toeval is wat in deze workshop vooral aan de orde zal komen.
| Workshop “Taxonomy design best practices” Taxonomies support information findability, but only if they are well designed. This workshop will present best practices principles in designing taxonomies, including the basics of terms and relationships, along with structural design issues. The workshop will also present ways that taxonomy terms are displayed to end-users to support search. Workshop outline: Taxonomies in support of search Term creation Term relationships Structural design User displays |
Prijzen voor onze workshopdocenten
Recent is een tweetal van onze workshopdocenten bekroond met een leuke prijs.
Op het congres van EAHIL (European Association for Health Information and Libraries) afgelopen juli, kreeg Guus van den Brekel een award voor al het werk dat hij door de jaren heen voor en met EAHIL had gedaan. ‘Het is een soort lifetime achievement’ aldus Guus op de IP-site.
Tijdens de laatste VOGIN-IP-lezing verzorgde Guus een druk bezochte workshop “Hoe kom ik nu aan de full-text”. Voor de mensen die er toen niet bij konden zijn, zal hij in maart een reprise en update van zijn workshop verzorgen.
Een meer recente bekroning was voor Peter Burger, die in 2016 zowel een lezing als een workshop heeft verzorgd over factchecking en nepnieuws (hoewel die laatste benaming toen waarschijnlijk nog net niet bestond). Peter heeft 3 november op het Skepsiscongres 2018 de Piramidependelprijs gekregen.
Dat was voor zijn gehele oeuvre, maar in het bijzonder voor het werk aan Nieuwscheckers dat hij samen met Alexander Pleijter doet. Illustere voorgangers van Peter waren Arjen Lubach, die de prijs in 2016 uitgereikt kreeg, en eerder al Midas Dekkers en Wim T. Schippers.
Van het duo Peter Burger – Alexander Pleijter, zal één van beide op de komende VOGIN-IP-lezing ook weer een workshop over factchecking verzorgen.
Tripels
Op het plaatje hierboven zie je zes tripels. Maar slechts eentje daarvan komt op de VOGIN-IP-lezing aan de orde. Je mag zelf raden welke.
Over die ene soort tripels kun je dan wel op twee momenten iets te horen krijgen. In de beschrijving van de workshop van Martijn van der Kaaij worden die tripels expliciet genoemd. Het zijn de fundamentele beweringen waarmee dingen aan hun feitelijke eigenschappen worden gekoppeld. Zoals de bewering hierboven dat Karmeliet een Tripel is (maar dan van het andere soort). Martijn zal in zijn workshop vooral voorbeelden uit de erfgoedsector gebruiken om deze basisonderdelen van het semantisch web duidelijk te maken.
Dergelijke feitelijke beweringen in de vorm van tripels zijn ook de basis van Wikidata. Daarover komt Maarten Dammers namens Wikimedia NL een lezing geven. Wikidata is een enorm reservoir van feitelijke gegevens. 
Op dit moment zitten er meer dan 50 miljoen items in en nog wel wat meer tripels waarmee eigenschappen aan die items gekoppeld worden (zoals dat Karmeliet een Tripel is). Niet alleen ten behoeve van Wikipedia-lemma’s, maar ook voor ieder ander systeem kan daar via internet kennis aan ontleend worden. Hopelijk zal Maarten ook nog op de SPARQL-queries ingaan, waarmee je gericht gegevens kunt opvragen uit open systemen, zoals Wikidata, die data als tripels beschikbaar stellen. [Zie ook dit nieuwe artikel hierover: Bielefeldt, A., Gonsior, J., & Krötzsch, M. (2018). Practical Linked Data Access via SPARQL: The Case of Wikidata.]
Het is overigens goed je te realiseren dat Wikidata niet voor niets WIKIdata heet: iedereen kan er in principe gestructureerd gegevens aan toevoegen.
vogin-ip-lezing 