Deepfakes – de keynote

Eind vorig jaar wees Arjen Lubach al eens op de gevaren van deepfakes. Als informatieprofessionals keken we daar natuurlijk niet heel erg van op. Toch gaan we bij de komende VOGIN-IP-lezing verder op dat thema in. En nog wel in één van onze keynotes, de laatst geboekte, waarover we jullie nog niet echt geïnformeerd hadden. Voor de keynote waarmee het programma ‘s ochtends geopend wordt, hebben we professor Zeno Geradts uitgenodigd. Hij is werkzaam bij het Nederlands Forensisch Instituut en is daarnaast bijzonder hoogleraar Forensic Data Science bij het Instituut voor Informatica van de UvA. Zijn lezing koppelt ook die twee instituten. Die werken namelijk samen in een net nieuw gestart project waarin technieken worden ontwikkeld waarmee automatisch kan worden herkend of een video een deepfake is. Nu de technieken om deepfakes te genereren steeds geavanceerder – en laagdrempeliger – worden, wordt het steeds moeilijker om ze nog met simpele technieken te herkennen.

Dat herkennen is wel zo’n beetje de heilige graal geworden voor zowel factcheckers als forensisch onderzoekers. Bij het Forensisch Instituut willen ze ten behoeve van juridische procedures bijvoorbeeld onomstotelijk kunnen bewijzen dat een bepaalde persoon werkelijk in een video voorkomt of dat die het in werkelijkheid niet is. Ook bij de verspreiding van nepnieuws spelen deepfakes steeds vaker een rol. Hoe weten we of een politicus of een BNer werkelijk de stuitende uitspraak heeft gedaan die je hem net hebt zien doen. Ook voor nieuws- en factcheckers is het dus van belang te kunnen bepalen of een video een deepfake is of dat hij echt is.

Beeld uit video van American Academy of Forensic Sciences – Is dit echt Zeno Geradts? 😉

Dit onderzoek berust voor een belangrijk deel op kunstmatige intelligentie en wordt dan ook uitgevoerd bij het Innovation Center for Artificial Intelligence, een nationaal netwerk waarin universiteiten, bedrijven en overheid samenwerken. Volgens Zeno Geradts zijn de huidige modellen voor het herkennen van deepfakes in staat om dat in zo’n 80% van de gevallen correct te doen, maar hij wil graag dat toch wel meer dan 99% eruit gevist kan worden. Er is dus nog genoeg werk te doen, des te meer omdat het een kat-en-muis spel is waarin snelle verbeteringen aan de maakkant moeten worden bijgehouden aan de detectiekant. Marcel Worring, de UvA-collega waarmee Zeno Geradts in dit project samenwerkt, memoreerde al dat van alle investeringen in deepfakes 90 procent gaat naar het verbeteren van de techniek om ze te maken en op dit moment maar 10 procent naar onderzoek om ze te herkennen.

Factchecked

Alexander Pleijter retweette gisteravond dit draadje (of zeg maar gerust “draad”) van een Vlaamse collega-factchecker, vergezeld van een zeer waarderend`commentaar. Inderdaad de moeite waard om die hele draad door te nemen. Daarin probeert Brecht Castel, naar aanleiding van een viraal antifaxers Facebook-bericht, antwoord te vinden op drie vragen: 1) Waar werd de foto genomen? 2) Wat is de context van de foto? En 3) Wie is deze vrouw en klopt haar boodschap?.
Maar daar hoef je het niet bij te laten als je beter toegerust wilt kunnen factchecken. Want Alexander Pleijter zelf verzorgt 21 oktober een twee uur durende workshop Zo word je factchecker waar nog veel meer algemene aanpak en tips en trucks aan de orde komen. Wel snel aanmelden, want het aantal plaatsen is beperkt.

Het loket gaat weer open


De aanmelding voor de VOGIN-IP-lezing is weer open. Op deze site vind je op een aantal plaatsen links en knoppen die je naar de aanmeldpagina of rechtstreeks naar het aanmeldformulier brengen.
Is het programma dan ook al helemaal compleet?
    Nee!
    Maar wel bijna.

We hebben gemerkt dat het om deze tijd van het jaar veel moeilijker is dan in december om de laatste gaatjes in het programma op te vullen, omdat erg veel mensen met vakantie zijn. Met het versoepelen van corona-beperkingen blijkt bovendien voor veel potentiële sprekers komend najaar een cumulatie van nieuwe afspraken te zijn opgetreden. Dat heeft tot gevolg dat op dit moment nog één keynote spreker ontbreekt en dat van een van de sprekers de geautoriseerde beschrijving van haar lezing nog niet binnen is. Maar we vonden het niet verantwoord nog langer te wachten met het openstellen van de aanmeldingen. Over twee maanden is ons congres immers al.
Overigens verkeren we wel in de riante situatie al een flink aantal potentiële deelnemers te hebben. Dat zijn degenen die zich in 2020 al hadden aangemeld, toen al hadden betaald en bovendien zoveel vertrouwen in ons hadden, dat ze hun geld toen niet meteen teruggevraagd hebben. Wel moeten ze hun aanmelding nog herbevestigen, om ons – via een apart aanmeldingsformulier – door te geven aan welke programmaonderdelen ze dit keer willen deelnemen. Van de “nieuwe” deelnemers willen we dat uiteraard ook weten. Daar zal het algemene aanmeldingsformulier ook naar vragen. Ter voorbereiding van die keuzes kun je hier al vast kijken:

Een punt dat deelnemers misschien nog wel bezighoudt, is hoe het met eventuele corona-maatregelen zit. Op dit moment mag de grote zaal van de OBA vanwege overheidsvoorschriften maar tot 2/3 van de maximale capaciteit gevuld worden. Daarbij geldt de 1,5 meter regel dan niet meer, maar moeten alle deelnemers wel gescreend worden: daartoe dienen zij bij binnenkomst van het gebouw een positieve CoronaCheck App te kunnen tonen. Die 2/3 regel speelt ons wel parten omdat daardoor maar maximaal 170 in plaats van 260 mensen in de zaal mogen. Overigens is dat alleen een probleem tijdens de keynote lezingen, omdat tijdens de rest van het programma altijd al een flink aantal deelnemers bij workshops in andere zaaltjes zit. Om ons gebruikelijke totale aantal deelnemers toch enigszins te kunnen benaderen, willen we beide keynote lezingen streamen naar het scherm in de Forumzaal, waar dan nog eens 60 mensen die lezingen kunnen volgen. De zo resulterende 230 komt dan al weer aardig in de buurt van de oorspronkelijke 260. Maar hoe dan ook lijkt het raadzaam je snel aan te melden om verzekerd te zijn van een plekje, zeker als je beslist in de grote zaal wilt zitten.
Maar …… zoals we allerwege gemerkt hebben, blijft het heel delicaat om uitspraken te doen hoe de situatie over twee maanden zal zijn. Als op de door de overheid genoemde streefdatum van 20 september verder versoepeld wordt, zijn de juist genoemde beperkingen misschien al helemaal niet meer aan de orde. Aan de andere kant kunnen we een negatieve ontwikkeling ook niet helemaal uitsluiten. Maar we blijven optimistisch en we zullen jullie uiteraard zo goed mogelijk op de hoogte houden hoe het verder loopt.
 
 
aanmelden

Het programma – de lezingen

Op deze blog hebben we wel al kort stil gestaan bij de workshops, voorzover die twee maanden geleden bekend waren. Maar we hadden nog weinig over het lezingenprogramma gemeld, terwijl de inschrijving voor ons congres toch al heel snel gaat starten. Daarom nu wat meer daarover.

Van de beoogde sprekers ontbreekt er op dit moment nog eentje. Dat betekent dat we in elk geval al één van onze keynote sprekers bij jullie kunnen introduceren. Dat is professor Antal van de Bosch. Ooit, bij de eerste VOGIN-IP-lezing in 2013, heeft hij ook al eens een lezing verzorgd. Intussen zijn we acht jaar verder en is hij nu directeur van het Meertensinstituut van de KNAW en sinds kort hoogleraar bij de UVA. Daar doet hij uiteraard al weer andere dingen dan in 2013, zodat we zeer benieuwd zijn wat hij nu te vertellen heeft.
Zijn lezing zal gaan over een onderwerp dat we in de afgelaste 2020 editie ook al gepland hadden. Dat betreft taalmodellen waarmee bijvoorbeeld automatisch teksten gegenereerd kunnen worden, of waarmee voorspeld kan worden wat er op een gegeven tekst kan volgen. Dergelijke taalmodellen zijn gebaseerd op kunstmatige intelligentie en machine learning, waarbij de software gevoed wordt met onvoorstelbaar omvangrijke tekstcorpora. Ook grote zoekmachines maken steeds meer gebruik van dit soort technieken, bijvoorbeeld om te voorspellen wat gebruikers (zeer waarschijnlijk) met hun zoekvragen bedoelen.
De eerste techniek waarvan de vakbladen drie jaar geleden vol stonden, was BERT. Onder meer Google had daarvoor belangrijke toepassingen ontwikkeld. Over de wat raadselachtige omschrijving waarvan BERT het acroniem was – Bidirectional Encoder Representations from Transformers – schreven we in 2019 al eens blogposts (HIER en HIER), voorafgaand aan die 2020 editie.

Intussen is er nog weer een nieuwere variant, GPT-3 (Generative Pre-trained Transformer, version 3) die nog krachtiger is en voor nog weer meer toepassingen gebruikt moet kunnen worden. In een artikel in NRC hierover mocht Antal van den Bosch daar al één en ander over vertellen. We zijn dus heel blij dat hij 21 oktober ons daarover komt bijpraten op een manier die ook begrijpelijk is voor toehoorders die geen informaticus of taaltechnoloog zijn.

Informatie over de zes gewone lezingen uit ons programma kun je in voorlopige versie ook al op onze website bekijken. Alleen de tweede keynote spreker ontbreekt daar dus nog.

Bij de OBA

Gisteren was een afvaardiging van het VOGIN-IP-team bij de OBA om daar – post-lockdown – vast eens poolshoogte te nemen. We kregen daar goed nieuws te horen. Als organisatoren voor toegangscontrole zorgen (met de officiële QR-code), mag de grote zaal nu al weer helemaal met deelnemers gevuld worden. Met alle 260 plaatsen bezet. Ook al kunnen we niet in de toekomst kijken, is dat toch een goed vooruitzicht voor ons evenement dat pas over drie en halve maand plaats vindt.
In de zaal is ook apparatuur geïnstalleerd, waarmee online streaming mogelijk is. Dat was in eerste instantie bedoeld om in de lockdown-situatie vanuit de OBA online programma’s te kunnen verzorgen. Nu dat niet meer zo strikt nodig is, kan het natuurlijk ook andersom gebruikt worden, om een enkele buitenlandse spreker die nog niet op reis durft, de zaal te laten toespreken en met die zaal te laten discussiëren. Maar voorlopig gaan wij nog uit van een lezingenprogramma waarbij alle sprekers live in de zaal aanwezig zullen zijn. En onze workshops zullen natuurlijk sowieso live zijn.

Workshops in the making

Er komen al weer diverse interessante workshops aan voor het programma van 21 oktober, Vijf workshops zijn al definitief toegezegd en een paar zitten in de pijplijn.

In ons online programma vorig jaar was er veel belangstelling voor de workshop “Maak je eigen Infographic” van Joyce van Aalten. In de live situatie op 21 oktober zal ze een verdere verdieping op dat thema verzorgen.

Een heel nieuwe workshop in ons programma wordt gegeven door Erik Elgersma. In 2015 gaf hij al eens een zeer goed beoordeelde lezing over praktijkervaringen met de informatievoorziening bij Friesland-Campina. Nu zal hij je wegwijs maken hoe je als eenpitter een eigen informatiedienstverlening opzet.

De workshop van Egon Willighagen stond vorig jaar wel al op ons voorlopige programma, maar kon toen helaas niet gegeven worden. Je leert daarin te werken met twee interesssante projecten die de bruikbaarheid en toegankelijkheid van Wikidata sterk verbeteren: WikiCite en Scholia.

 Met alle nepnieuws dat rondwaart blijft factchecking een hot topic in ons vak. Op veler verzoek zal Alexander Pleijter, één van de drijvende krachten achter de site “Nieuwscheckers“,  dan ook opnieuw een workshop geven hoe je een (goede) factchecker wordt.

Een workshop “Slimmer zoeken in Delpher” werd al eens eerder gegeven, maar blijft de moeite waard nu in Delpher steeds meer gedigitaliseerde informatie beschikbaar is en de zoekmogelijkheden ook weer verbeterd zijn. Enig voorbehoud is op dit moment nog even dat niet definitief zeker is dat Ewoud Sanders op 21 oktober in het land zal zijn om die workshop te geven.

De workshop “Hoe kom ik nu aan de full-text?” is ook al eerder gegeven. Maar aangezien enerzijds steeds meer publicaties open access beschikbaar komen en nieuwe tools die vindbaar proberen te maken, en anderzijds de uitgevers blijven proberen hun betaalmuren ondoordringbaarder te maken, is een update zeker de moeite waard. Uiteraard zal die weer worden verzorgd door Guus van de Brekel, in samenwerking met Robin Ottjes.

Frank Huysmans zal de vorig jaar al aangekondigde workshop “Analyse van open data met open source software” verzorgen.

 

Bianca Kramer en Jeroen Bosman hebben in elk geval al toegezegd een workshop te verzorgen, maar beraden zich nog op een ander onderwerp dan dat wat ze afgelopen jaar al online verzorgd hebben.

Maar er zit nog meer in de pijplijn. Tegen de tijd dat de aanmelding voor de VOGIN-IP-lezing geopend wordt, zal er dus vast nog meer keuze zijn.

Save the (one and only) date

De definitieve datum voor VOGIN-IP-2021 is gekozen. Het wordt donderdag 21 oktober. Zorg dus dat die datum in hoofdletters in je agenda staat.
De komende tijd houden we je hier op de hoogte van ontwikkelingen rond het programma en de aanmeldmogelijkheden.

Eerste spreker heeft toegezegd

De eerste spreker voor VOGIN-IP-2021 heeft intussen al weer toegezegd.  Jelle van Haaster is niet een helemaal nieuwe naam, want voor vorig jaar stond hij ook al op ons programma. Dit is wat we toen schreven over hem en over zijn toen geplande lezing:

Jelle van Haaster (‘89) is militair, academicus en softwarespecialist. Tussen 2008 en 2012 rondde hij de militaire opleiding tot officier af, samen met de bachelor Krijgswetenschappen. In 2013 studeerde hij Public International Law en won hij de René Olthuisprijs voor zijn bachelorscriptie over datamining op sociale media. Van 2013 tot 2019 deed hij promotieonderzoek aan de Faculteit Militaire Wetenschappen en de Universiteit van Amsterdam. Naast zijn promotieonderzoek deed hij andere projecten zoals het integreren van digitale capaciteiten in Mali, het bouwen van apps voor Defensie en een levensreddende app voor de VN. In 2018 werd hij uitgeroepen tot Ambtenaar van het Jaar. Op 5 juli 2019 promoveerde hij op een onderzoek naar het nut van militaire cyberoperaties.
21ste eeuw vs. Overheid
De maatschappij verandert snel. Waar een smartphone in 1998 nog gezien werd als “een mobiele telefoon? Wat moet ik daar nu mee?!” zijn we nu 22 jaar verder en is het een integraal deel van ons leven. De exponentiële acceptatie en adaptatie van technologie zoals smartphones en internet verandert een aantal cruciale onderdelen van onze samenleving.
Oorlogvoering is één van die onderdelen. Waarom zou je in de 21e eeuw nog fysiek naar een conflictgebied gaan als je iedereen over de hele wereld kunt bereiken zonder fysiek naar die persoon of groep toe te gaan? In deze presentatie gaat Jelle in op de veranderende maatschappij onder druk van digitale technologieën en de impact daarvan op de rol van de overheid en op de aard van conflicten in de 21e eeuw.

We verwezen toen ook al naar dit en dit artikel over hem die in NRC waren verschenen.

Voor Van Haaster maakt het niet uit of de definitieve datum voor zijn lezing uiteindelijk 30 september of 21 oktober wordt. Maar sowieso hopen we onze definitieve datumkeuze zeer binnenkort bekend te kunnen maken.

Een jaar geleden

    

Het is intussen een jaar geleden dat we de deelnemers aan de VOGIN-IP-lezing 2020, moesten meedelen dat het evenement in verband met de coronacrisis niet door kon gaan. Die beslissing was een zware teleurstelling voor een heleboel mensen; voor de deelnemers waarvan sommigen al hadden laten weten erg naar de dag uit te kijken, voor de sprekers en workshopdocenten die hiervoor tijd vrijgemaakt hadden en al voorbereidingen hadden getroffen om hun verhaal optimaal over het voetlicht te brengen, en ook voor ons als organisatoren die er veel tijd en effort ingestoken hadden om er weer een mooie (en interessante!) dag van te maken.
Nu we een jaar verder zijn, is het nog altijd niet mogelijk om een fysiek evenement als de VOGIN-IP-lezing te organiseren. Ook maart 2021 moet het dus weer zonder dit gebruikelijke evenement stellen. Maar er begint wel hoop te gloren nu de corona-vaccinatie – al is het langzamer dan gehoopt – op gang gekomen is. Hoewel er nog geen definitieve zekerheid is over het doorgaan, zijn in elk geval al twee mogelijke data in het komende najaar geprikt – 30 september of 21 oktober – en wordt aan een nieuw programma gewerkt. We zullen je hier van de ontwikkelingen op de hoogte houden.