Workshops 2023

vogin-ip-klein
Workshops bij de 11de
VOGIN-IP-lezing
16 maart 2023
  • Jeroen Bosman
  • Bianca Kramer
  • ….
  • Guus van den Brekel
  • Robin Ottjes
  • Hoe kom ik nu aan de full-text?
  • Bob Coret
  • Shannon van Muijden
  • Werken met het termennetwerk
  • Nees Jan van Eck
  • Bibliometrische visualisaties voor het bijhouden van wetenschappelijke literatuur: VOSviewer
  • Menno den Engelse
  • Gegevens verzamelen met SPARQL
  • Max Kemman
  • Grote hoeveelheden tekst analyseren als data
  • Hanno Lans
  • Werken met Wikidata
  • Alexander Pleijter
    Leon Pauw
  • Zo word je factchecker
  • Ewoud Sanders
  • Slimmer zoeken in Delpher
    Deze workshops duren 2 uur. Bij voldoende belangstelling, kunnen sommige tweemaal, zowel voor de lunch (10.55-12.55) als daarna (13.50-15.50) worden gegeven.
    Bij alle workshops is het in principe nodig over een laptop te beschikken.
    Jeroen Bosman
    Informatiespecialist voor Open Science, i.h.b. in de Geowetenschappen, bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Onderzoekt en bevordert in die rol de transitie naar open wetenschap in al haar facetten. Mede-initiatiefnemer van het project “Innovations in Scholarly Communication”. Co-auteur van rapporten over publicatieculturen voor de VSNU en over Open Access en Plan S voor cOAlition S. Docent bij GO-opleidingen en VOGIN.
    | uu | web | twitter | orcid | scholar |

    biancaBianca Kramer
    Vakspecialist (Bio)Medische Wetenschappen bij de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Onderzoekt en bepleit Open science – van metadata tot cultuurverandering. Mede-initiatiefnemer van het project “Innovations in Scholarly Communication”. Co-auteur van rapporten over publicatieculturen voor de VSNU en over Open Access en Plan S voor cOAlition S. Docent bij VOGIN en GO-opleidingen.
    | uu | web | twitter | orcid | scholar |

    Workshop “Systematisch zoeken op internet kan niet …. of wel?”
    Wie zoekt naar informatie wil dat graag goed doen, met een hoge “recall & precision”. Ook wil je graag controle over je zoekproces en dat liefst later kunnen reproduceren. In extreme mate gelden die eisen bij zoeken naar wetenschappelijke literatuur voor zogenaamde ‘systematic reviews’. De vraag is of je diezelfde systematische zoekaanpak ook kunt toepassen op serieuze internetzoekacties om bij een goed omschreven onderzoeksvraag nieuws, rapporten, websites, blogs en meer te kunnen vinden. In deze workshop wordt u, deels via demonstraties, deels via eigen zoekacties en deels via discussie, langs alle stappen geleid die samen aangeduid kunnen worden als ‘systematic search applied to the web‘. Het wordt een spannende tocht want vergeleken met goed georganiseerde wetenschappelijke literatuur stelt het internet je voor veel meer valkuilen en verrassingen. Toch zal blijken dat er met de nodige creativiteit meer mogelijk is dan u misschien denkt.

    Guus van den Brekel
    Guus van den Brekel is medisch informatiespecialist bij de Centrale Medische Bibliotheek van het UMCG. Hij is verantwoordelijk voor het onderhouden, ontwikkelen en innoveren van bibliotheekdiensten voor medewerkers en studenten. Hij is een ‘go-between’ voor IT-afdelingen voor bibliotheeksystemen en –diensten. Research Impact and Support is zijn huidige focus als facultaire coördinator van PURE UMCG, het huidige onderzoeks-informatiesysteem van de Rijksuniversiteit Groningen, maar hij is altijd op zoek naar tools die het werk van arts, docent, student of onderzoeker makkelijker en efficiënter maken.
    | web | blog | twitter | slides | li |

    Robin Ottjes
    Robin Ottjes is een medisch informatiespecialist bij de Centrale Medische Bibliotheek van het UMCG. Zijn takenpakket bestaat grotendeels uit drie thema’s, namelijk onderzoek ondersteuning, onderwijs en innovatie. Hieronder vallen het werken met onze repository (PURE), het geven van workshops en het innoveren van bibliotheekdiensten. Het beste voorbeeld hiervan is het opzetten van een 3D en VR-lab in de medische bibliotheek. Als afgestudeerd historicus weet hij dat je niet in het verleden moet blijven hangen, daarom is het zoeken en testen van nieuwe tools of technologieën die het werk van artsen, onderzoekers en studenten makkelijker moet maken ook een belangrijk onderdeel van zijn werk.
    | web | twitter | li |

    Workshop “Hoe kom ik nu aan de full-text?”
    Dankzij het hybride werken is lang niet iedereen elke dag meer te vinden “on campus”, maar ook voor mensen thuis moet de toegang tot wetenschappelijke informatie en bibliotheekdiensten goed geregeld zijn. De bibliotheek heeft hierin een taak om bronnen zo bereikbaar mogelijk te houden, waar onze gebruikers ook werken. Daarnaast is de opkomst van open access publiceren de laatste jaren ook in een stroomversnelling geraakt. Dat een groot deel van het wetenschappelijk werk nu open access beschikbaar is, is natuurlijk erg mooi, maar de open access-artikelen zijn her en der verspreid over het web. Wat is de meest efficiënte manier om deze publicaties te vinden?
    Ook niet onbelangrijk is dat toegang tot tijdschriften erg prijzig is en veel instituten hebben niet de middelen om een licentie op alle bronnen te nemen. Vooral organisaties buiten de academische wereld worstelen met toegang tot onderzoek. Bovendien moeten de organisaties met toegang de vraag stellen, wat zullen we doen als we plotseling de toegang tot een reeks tijdschriften verliezen om het abonnement is geannuleerd? Als de bibliotheek een artikel niet kan leveren, dan weten we dat onze gebruikers andere manieren zullen gebruiken om de pdf te krijgen. Echter, deze andere manieren bespreken we bijna nooit. Hoeveel verschillende manieren zijn er precies? Hoe werken ze?
    Deelnemers van de workshop leren over alle mogelijke manieren, hulpmiddelen en krijgen tips om de full-tekst te vinden van wetenschappelijke publicaties. We bespreken “best practices” van bibliotheek-tools en diensten (Linkresolvers, Discovery, LeanLibrary, LibX, Apps, etc.) en testen we vooral alle alternatieve tools zoals EndNote Click (voorheen Kopernio), Unpaywall, CORE Discovery, OpenAccess-Button, LibKey Nomad, Google Scholar-Button en andere extensies of bookmarklets.
    De tools die we willen laten zien zijn maar beperkt beschikbaar op smartphones of tablets. Neem daarom als het kan een laptop mee waarop in Edge, Chrome of FireFox extensies geïnstalleerd mogen worden.

    Bob Coret

    Shannon van Muijden

    Workshop: “Werken met het termennetwerk”

    Nees Jan van Eck
    Nees Jan van Eck is senior onderzoeker bij het Centrum voor Wetenschap en Technologie Studies (CWTS) van de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek op het gebied van bibliometrie en scientometrie. Zijn onderzoek richt zich op de ontwikkeling van visualisatietools en algoritmen, voornamelijk voor het analyseren van de structuur en ontwikkeling van de wetenschap. Nees Jan is de hoofdontwikkelaar van VOSviewer en CitNetExplorer, twee bekende softwaretools voor het visualiseren van bibliometrische gegevens. De VOSviewer softwaretool wordt vaak gebruikt in bibliometrische studies. Inmiddels zijn er meer dan 800 publicaties in internationale wetenschappelijke tijdschriften verschenen waarin de softwaretool wordt gebruikt. Naast zijn werk op het gebied van bibliometrische visualisaties richt Nees Jan zich ook op het bestuderen van bibliometrische gegevensbronnen en het analyseren van de volledige tekst van wetenschappelijke publicaties.
    | web | web | twitter | scholar | li | publons | slides |

    Workshop: “Bibliometrische visualisaties voor het bijhouden van wetenschappelijke literatuur: VOSviewer”
    Het is van essentieel belang dat onderzoekers een actueel overzicht hebben van de literatuur in hun onderzoeksveld. Gegeven het enorme aantal publicaties dat wekelijks in wetenschappelijke tijdschriften verschijnt, kan het bijhouden van alle relevante literatuur en het verkrijgen van een goed overzicht van een onderzoeksveld echter een uitdaging zijn en veel tijd kosten. Bibliometrische visualisaties ondersteunen deze taak. Dit soort visualisaties biedt een intuïtief overzicht van de relevante literatuur in een onderzoeksveld. Zo kunnen onderzoekers een beter inzicht krijgen in de structuur en de ontwikkeling van een veld en een indruk krijgen van de belangrijkste bijdragen in het veld.
    Deze workshop is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in het maken van bibliometrische visualisaties. In deze workshop krijgen deelnemers een introductie in het werken met de VOSviewer softwaretool voor het maken van dit soort visualisaties. Deelnemers gaan zelf met de tool aan de slag en zullen begeleid worden in het maken van visualisaties van een onderzoeksveld naar keuze. Ze zullen ook worden getraind in het interpreteren van deze visualisaties en het gebruik ervan om zo een beter begrip te krijgen van de structuur en de ontwikkeling van het onderzoeksgebied. Voor het praktische gedeelte van de workshop is een laptop vereist.
    [Zie ook deze blogpost]

    Menno den EngelseMenno den Engelse
    Menno is datamaker en werkt vooral binnen de erfgoedsector. Zijn missie: collecties en historische gegevens zo goed mogelijk verbinden. Omdat goede (geografische) referentiedata daarbij onontbeerlijk zijn heeft hij voor Amsterdam het Adamlink stratenregister gemaakt en voor ‘s-Hertogenbosch zet hij Wikidata in om een soortgelijk register te maken. Menno is lid van de Cinema Context redactie en mede-initiatiefnemer van crowdsourceplatform hetvolk.org.
    | web/blog | mastodon | li |

    Workshop “Gegevens verzamelen met SPARQL”
    Sparql, de querytaal om rdf mee te bevragen, kan je op steeds meer plekken gebruiken om informatie op te halen, zoals bijvoorbeeld uit linked data collecties. Wikidata, waar inmiddels meer dan honderd miljoen items zijn beschreven, is zo’n plek. Maar er zijn ook kleinere datasets met sparql te bevragen, zoals bijvoorbeeld Cinema Context – een filmhistorische database.
    Na een superkorte introductie van rdf gaan we meteen sparqlen op deze sets. Zorg dus dat je een laptop meeneemt! Aan het eind van de cursus ben je in staat een query te schrijven en de resultaten als csv te downloaden. Voorbeelden van vragen: geef me de coördinaten van alle openbare bibliotheekvestigingen van Nederland, geef me alle films die in 1935 vertoond werden in Rotterdam of geef me alle films waarin een niet-menselijke acteur een rol had. Zelf een vraag meenemen mag natuurlijk ook.

    Max KemmanMax Kemman
    Max Kemman is senior onderzoeker bij Dialogic. Hij doet beleidsonderzoek gerelateerd aan wetenschap, open science, digitalisering van het hoger onderwijs en digitaal erfgoed. Geregeld moet hij een overzicht maken van de wetenschappelijke output binnen een domein, waarbij algoritmen om zo’n overzicht te creëren goed van pas komen. Hij is docent bij de VOGIN Academie waar hij eveneens een cursus verzorgt over het analyseren van teksten als data. Eerder deed hij promotieonderzoek in Luxemburg op het gebied van digital humanities waar veel van deze methoden worden ontwikkeld en/of toegepast.
    | web | blog | twitter | li |

    Workshop “Grote hoeveelheden tekst analyseren als data”
    Er wordt steeds meer tekst geproduceerd. Gelukkig komen er ook steeds meer tools beschikbaar om grip te houden op de grote hoeveelheid informatie die beschikbaar komt. In deze workshop gaan we een aantal tools leren die helpen om overzichten te creëren van (grote) datasets van teksten. Zo is het mogelijk om van boeken, wetenschappelijke papers, kranten, tweets of e-mails overzichten te maken en te ontdekken hoe verschillende thema’s zich door de tijd ontwikkelen en of er teksten zijn die afwijken van de rest. Tijdens de workshop gebruiken we hiervoor Voyant Tools, een online omgeving waarin verschillende van dit soort overzichten gemaakt kunnen worden zoals woordenwolken, topic models, woordentrends en afwijkende woorden per uitsnede. Om te oefenen kan je werken met een collectie teksten die ik klaar zet, maar als je zelf een dataset van teksten hebt is het nog mooier.

    Hanno LansHanno Lans
    Hanno Lans is data-adviseur voor erfgoedorganisaties en overheid. Hij heeft gewerkt voor onder meer de Tweede Kamer, Nationaal Archief en Beeld & Geluid. Hij gebruikt Wikidata voor de geautomatiseerde vaststelling van de auteursrechtenstatus van onder meer de collecties van Paleis het Loo, Wereldculturen en de Lakenhal. Hij werkt aan aggregatie van erfgoeddata voor Erfgoed Gelderland, modellering van mediakunst op Wikidata voor de samenwerkende musea binnen LIMA en de implementatie van Wikibase bij het Kunstmuseum. In zijn vrije tijd actief op Wikipedia.
    | web | wikidata | wikimedia | github | twitter | li |

    Workshop “Werken met Wikidata”
    In de workshop wordt gekeken naar de mogelijkheden die Wikidata biedt om de datakwaliteit te verhogen van datasets van erfgoedinstellingen, met name van personen. Wikidata is een vrij bewerkbare linked open dataset waaraan wereldwijd informatie wordt toegevoegd. Dit heeft voor instellingen als voordeel dat de soms summiere informatie die in de eigen data aanwezig is via dit kanaal verrijkt wordt. Dit geeft een instelling met betrekkelijk weinig inspanning toegang tot gegevens als man/vrouwverdeling, de auteursrecht-vertegenwoordigers en andere instellingen die werken van een persoon hebben. Ook is de informatie als linked open data beschikbaar. Voor Google, Apple en Amazon is dat een welkome bron om gebruik van te maken voor het aanbieden van informatie in verschillende applicaties. Doordat Wikidata is opgezet als een referentiedatabase betekent dit dat de toegeleverde informatie en de bronnen daarvan beschikbaar komen in zoeksystemen zoals Google. Aan de hand van de collecties van Paleis het Loo en Wereldculturen wordt gekeken hoe op een gestructureerde wijze data toegevoegd, gemonitord en teruggehaald kan worden. Ook wordt praktisch ingegaan op de werkwijze binnen Wikidata, aandachtspunten waar rekening mee moet worden gehouden bij het gebruik van dergelijke dynamische data en handige hulpmiddelen zoals OpenRefine om zelf data te kunnen bewerken.

    Alexander Pleijter
    Werkt als universitair docent internetjournalistiek aan de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van de Universiteit Leiden. Daar is hij ook coordinator van Nieuwscheckers, een factcheckproject dat sinds 2009 bestaat. Actief op Twitter bij het signaleren van nepnieuws
    | blog | nieuwscheckers | web | twitter | li |
     
    Leon Pauw
    Factchecker voor Nieuwscheckers. Hij houdt zich daar o.a. bezig met het factchecken van berichten over de oorlog in Oekraïne. Hierbij een overzicht van factchecks die hij recent voor Nieuwscheckers heeft verzorgd.
     
    Workshop “Zo word je factchecker”
    Fake news! Het is inmiddels een gevleugelde term. Als een journalist een fout maakt of een verzonnen bericht rumoer veroorzaakt, dan valt al gauw de term ‘nepnieuws’. Nieuwscheckers houdt zich sinds 2009 bezig met het checken van discutabele nieuwsberichten. Berichten van gerenommeerde media, maar ook van vage clickbaitwebsites. Sinds 2021 maakt Nieuwscheckers deel uit van een Nederlands-Vlaams consortium van factcheckers, nieuwsmedia en onderzoekers dat zich bezighoudt met de bestrijding van desinformatie. In deze workshop gaat het over de diverse kanten van het factchecken: hoe controleer je of nieuws klopt? Welke tools gebruik je daarbij? Hoe ga je te werk? Aan de hand van diverse voorbeelden en opdrachten krijg je een kijkje in de keuken van de factchecker.
    Ewoud Sanders
    Ewoud Sanders is journalist en historicus. Hij had wekelijks een taalrubriek in NRC Handelsblad (WoordHoek), waarvoor hij veel van Delpher gebruik maakte. Deze rubriek is dit jaar verhuisd naar de website van het Instituut voor de Nederlandse taal. Voor de Koninklijke Bibliotheek schreef hij een gidsje over Delpher, waarvan twee edities zijn verschenen. Daarnaast is hij auteur van onder meer ‘Slimmer zoeken op internet’ (16 edities), dat o.a. wordt gebruikt op hogescholen en bij diverse ministeries.
    | wikipedia | twitter | li | woordhoek |

    Workshop “Slimmer zoeken in Delpher”
    Met ruim 100 miljoen gedigitaliseerde pagina’s uit Nederlandse kranten, boeken en tijdschriften is Delpher.nl een ware goudmijn. Waar je meer in vindt als je verschillende zoektechnieken toepast. In deze workshop, waarbij de deelnemers zelf gaan zoeken, laat Ewoud Sanders zien hoe je het meeste uit Delpher kunt halen.

    vogin-ip-klein