Souvereiniteit via federatieve systemen

18/03/2026 / voginip / Leave a comment

In onze berichten op BlueSky en Mastodon hebben we al aandacht besteed aan de nieuwe berichtendienst EuroSky en aan wat daar mogelijk is aan integratie met het al langer bestaande BlueSky. Zo zijn dat nog serieuzere concurrenten voor X geworden. Marleen Stikker(directeur van Waag Futurelab) en Volkskrant tech-redacteur Laurens Verhagen schreven al over hun ervaringen met het migreren van hun BlueSky accounts naar EuroSky. Ook verwezen we eerder naar een blogpost over het AT Protocol dat achter het federatieve model zit, dat dergelijke migratie en integratie mogelijk maakt.

In ons VOGIN-IP-programma boden we al een workshop aan, die aandacht besteedt aan een federatief model, het “Fediverse”, waarop onder meer Mastodon gebaseerd is. Toen we die workshop aankondigden was er nog nauwelijks aandacht voor EuroSky. Nu dat verder ontwikkeld is en er sowieso meer belangstelling is gekomen voor het bouwen van souvereine Europese sociale media, is die situatie intussen veranderd. In de workshop “‘To boldly go…’: op reis door de Fediverse” zullen de docenten daarom ook wat aandacht besteden aan de gedecentraliseerde federatie-techniek achter Eurosky. En het goede nieuws is dat dit één van de twee workshops is waarvoor op 9 april nog een paar plaatsen vrij zijn! Je kunt je dus nog aanmelden.

Grip op je erfgoeddata

08/03/202611/03/2026 / voginip / Leave a comment

De beschrijving van de workshop van Nynke Kuipers was tot voor kort wel heel erg summier – niet meer dan twee zinnetjes. Of dat de reden was dat er nog niet veel aanmeldingen voor deelname waren, weten we natuurlijk niet. Maar intussen heeft Nynke een heel wat beter beschrijvende tekst voor haar workshop aangeleverd.

Kijk jij wel eens naar je database en zakt de moed in je schoenen? Zit er zoveel vervuiling in dat je niet meer weet waar je moet beginnen? In de workshop “Grip op je data” duiken we in datakwaliteit van jouw collectie informatie. Ik neem je mee in wat datakwaliteit is. Maar we gaan vooral ook samen aan de slag. Want hoe kun je nu de datakwaliteit beoordelen? Hoe krijg je overzicht? We gaan stappen zetten om zelf je data te bekijken. Dat doen we met OpenRefine, de perfecte tool om eens op een andere manier naar je data te kunnen kijken. Je leert basisvaardigheden voor het maken van een analyse en natuurlijk ook een paar handige truckjes. Zo kan jij stukje bij beetje grip krijgen op jouw data.
Dus, neem een laptop mee, download en installeer OpenRefine en last but not least: neem een export mee uit je database (bij voorkeur .csv en maximaal 100 items om het behapbaar te houden).

Spreekt dit je wel aan? Dat zou mooi zijn, want dit is de enige workshop in het ochtendprogramma waarvoor we nog plaatsen vrij hebben.

Welke workshop kies je?

27/01/2026 / voginip / Leave a comment

“AI” en “informatievaardigheid” zijn dit keer populaire onderwerpen voor de VOGIN-IP workshops. Maar liefst vier van de elf workshops hebben dit als thema. Dat maakt het voor deelnemers misschien lastig om te kiezen voor welk van die workshops ze zich zullen aanmelden. Hoewel dit vorig jaar ook al een beetje speelde met de workshops van Sjoukje van der Werf (AI in literatuuronderzoek: ontwikkelingen en praktische toepassingen) en die van Peter Becker & Jos van Helvoort (Informatievaardigheden in tijden van generatieve AI), is dat dit keer nog sterker het geval.
Nu is het zeker zo dat, ook al hebben workshops hetzelfde hoofdthema (AI voor informatieonderzoek), de nadruk in de afzonderlijke workshops vrijwel zeker op uiteenlopende aspecten zal komen te liggen. Daarom hebben we hieronder een poging gedaan om van de vier workshops waar dit nu concreet speelt, aan te geven waar ze waarschijnlijk de meeste nadruk op zullen leggen. Dat maakt het hopelijk makkelijker in te schatten welke van die vier naar verwachting het beste je scholingsbehoefte zal bevredigen.

Workshops over AI voor informatieonderzoek	Aspect waar workshop vooral nadruk op legt
Peter Becker & Jos van Helvoort Informatievaardigheden in tijden van generatieve AI	Betekenis en rol van AI voor klassieke informatievaardigheden
Wichor Bramer, Sjoerd Beelen & Tale Evenhuis Balanceren tussen belofte en bedreiging: AI-discussie in de praktijk	Toepassing van AI voor een systematic review-achtige aanpak.
Anna-Lena Hoh Kritische evaluatie van GenAI-output voor literatuuronderzoek	Hoe bevraag je AI chatbots voor het doen van literatuuronderzoek en hoe leer je dat anderen?
Margot Verleg AI bij literatuuronderzoek in de wetenschap	AI-tools voor informatieonderzoek; welke waarvoor te gebruiken

Anonimiseren is wat anders dan “zwartlakken”

10/03/2025 / voginip / Leave a comment

Documenten waar organisaties mee te maken hebben, bevatten vaak een heleboel (privacy)gevoelige gegevens. Dat is zeker het geval bij overheidsorganisaties, maar ook bij heel veel commerciële bedrijven. Vanwege onder andere de AVG moeten die documenten geanonimiseerd en/of gepseudonimiseerd worden, voordat ze verder verwerkt kunnen (en mogen) worden. Dat moet ervoor zorgen dat lezers van die documenten zulke gegevens niet in hun oorspronkelijke vorm te zien krijgen. Maar de tekst moet natuurlijk wel leesbaar en begrijpelijk blijven. De zwartgelakte stukken die regelmatig in het politieke nieuws opduiken, zijn voorbeelden van een wel heel ruwe methode van anonimiseren; gewoon alles zwart maken. Met eisen van leesbaarheid staat die werkwijze op wel heel gespannen voet.

Gezien de hoeveelheid en de omvang van de documenten waarmee organisaties te maken hebben, is het haast ondoenlijk om dit anonimiseren nog handmatig te doen. En – je voelt het al aankomen – ook daarvoor wordt intussen AI ingezet. Daarbij worden technieken als Natural Language Processing (NLP) en Named Entity Recognition (NER) toegepast. Ìn de workshop van Leonard van der Leeden over “beproefde AI-oplossingen voor gegevensbescherming bij overheden” maken deelnemers kennis met de DataMask software (nu onder de naam xxllinc Anonimiseren). Hoe dat in zijn werk gaat wordt onder meer geïllustreerd aan het voorbeeld van het pseudonimiseren van uitspraken van de Hoge Raad.

Leuk dat we bij de VOGIN-IP-lezing nu ook eens een workshop vanuit de juridische praktijk kunnen aanbieden. En het goede nieuws is dat er nog plaatsen vrij zijn.

Wie wordt zelf factchecker?

04/03/2025 / voginip / Leave a comment

Facebook houdt op met Factchecken. Alexander Pleijter komt daar in bovenstaand bericht op Bluesky nog weer even op terug. Moet je dat factchecken dus voortaan maar zelf gaan doen, nu socials – en Facebook is niet de enige – daarmee stoppen?
Bij de VOGIN-IP-lezing verzorgde Alexander Pleijter jaarlijks een workshop “Zo word je factchecker”. zodat je het na het volgen van die workshop inderdaad zelf zou moeten kunnen doen. Maar hoe gaat dat verder, nu Alexander gestopt is met het geven van zijn workshop? Gelukkig heeft hij zelf een vervanger gevonden, een collega van hem bij “Nieuwscheckers“. Op 27 maart verzorgt Aafko Boonstra dit langzamerhand klassieke onderdeel uit het VOGIN-IP-programma, zodat je dat factchecken nog steeds zelf kunt gaan doen. En het goede nieuws is dat bij die workshop nog een paar plaatsen vrij zijn. Misschien een aardige oefening om eerst zelf nog even te checken of onze mededeling over die vrije plaatsen fact of fake is.

De wetenschap gevisualiseerd

27/02/202528/02/2025 / voginip / Leave a comment

De wetenschap is bij uitstek een terrein van verbanden en relaties. Met relaties tussen auteurs, met verbanden tussen onderwerpen, met citatielinks tussen publicaties, met connecties tussen instituten en met relaties tussen al dit soort entiteiten onderling. Informatie daarover is al heel lang digitaal beschikbaar en in toenemende mate ook vrij toegankelijk.
Die verbanden in kaart brengen is niet iets dat je nog handmatig moet willen doen. Bij CWTS, Centre for Science and Technology Studies, een onderzoeksinstituut van de Universiteit Leiden, is daar een fraai softwarepakket voor ontwikkeld: VOSviewer. Daarvan bestaat een webversie die je online kunt gebruiken, maar je kunt het ook downloaden voor lokaal gebruik.
Gezien de achtergrond van CWTS is VOSviewer primair toegesneden op de analyse van bibliometrische netwerken, maar in feite kan die software ook gebruikt worden om andere soorten netwerken te exploreren en visualiseren. En het goede nieuws is dat VOSviewer gratis is. Zowel om te downloaden als om online te gebruiken. Geen wonder dat er over de hele wereld gebruik van wordt gemaakt. Publicaties die de makers over het pakket schreven, zijn zelf ook al onderdeel van zo’n bibliometrisch netwerk. Dat heeft die publicaties al vele duizenden bibliografische citaties opgeleverd. Daarmee heeft de hoofdontwikkelaar van het pakket, Nees Jan van Eck intussen al een formidabele H‑index van 53 kunnen opbouwen.

Voor wie praktijkervaring wil opdoen met VOSviewer, verzorgt Nees Jan op 27 maart bij de VOGIN-IP-lezing weer een workshop over gebruik en mogelijkheden van het pakket. Sinds de eerste keer dat Nees Jan hierover bij ons een workshop verzorgde, intussen al weer vier jaar geleden, is nog weer nieuwe functionaliteit toegevoegd. Dat betreft onder meer ondersteuning van meer vrij toegankelijke en open databronnen (zoals OpenAlex – waarover 27 maart trouwens ook een workshop is) en een nieuwe functie om interactieve visualisaties eenvoudig online te delen. Dus een heleboel redenen om je nu voor deze workshop aan te melden.
_________________________________________________________________________________

Reactie op deze post door Richard Santos Lalleman (Kopenhagen) – 27 feb 2025

“Een ander leuk voorbeeld hoe VOSViewer is gebruikt, is om de studie van de liefde te begrijpen. Hieronder zie je wie wat geschreven heeft over welk liefdesonderwerp. Het was in ieder geval tot in Nature Magazine gekomen 🤔
Allemaal leuk die visualisaties, maar de echte waarde ligt in de data daarachter die interacties quantificeren.”

Network map of authors engaged in romantic love researches (threshold = 5).
The authors’ cooperative network was partitioned into eight distinct clusters.

Workshop of lezing?

20/02/2025 / voginip / Leave a comment

De workshops beginnen al aardig vol te lopen. Van twee van de drie workshops die wegens succes 2x gegeven worden, is de tweede sessie ook al weer volgeboekt. Maar gelukkig zijn er nog genoeg workshops waar wel wat ruimte is. Daarbij “gouwe ouwe” zoals hoe je aan full-text artikelen komt, hoe je factchecker wordt of hoe je slimmer zoekt in Delpher, maar ook een paar nieuwe zoals AI-oplossingen voor gegevensbescherming bij overheden, grote hoeveelheden tekst analyseren als data of aan de slag met generatieve AI in de mediatheek.
Maar maak je geen zorgen als workshops volgeboekt zijn, want de parallel gegeven lezingen zijn zeker zo interessant. Heel wat workshopbezoekers zullen zelfs nog heftig in dubio zijn of ze toch niet liever naar lezingen hadden gewild. Maar in ons nieuwe aanmeldsysteem kun je eerder gemaakte programmakeuzes gelukkig achteraf nog zelf wijzigen. Over keuzestress gesproken.

10 jaar Bellingcat

09/11/202409/11/2024 / voginip / Leave a comment

14 en 15 november nodigt Bellingcat een ieder uit om hun 10-jarig bestaan te vieren middels twee live presentaties op YouTube. Omdat de VOGIN-IP-lezing een belangrijk deel van die tien jaar met Bellingcat gedeeld heeft, blikken we hier nog even terug op die gezamenlijke acht jaar.

Op de 2017-editie van ons evenement verzorgde Christiaan Triebert voor het eerst een lezing over de OSINT- en geolocatie-activiteiten die hij voor Bellingcat uitvoerde. Voor ons organiserend team was dat aanleiding om aan te haken bij de Crowdsourcing-actie die Bellingcat dat jaar gestart was. Door samenwerking met VOGIN-fonds en GO-fonds lukte het om Bellingcat’s streefbedrag te halen, zodat alle toezeggingen ook echt gehonoreerd moesten worden. Voor ons had dat ook nog twee leuke gevolgen:
-1: Christiaan werd hierdoor bereid gevonden voor VOGIN een workshop van een hele dag te verzorgen.
-2: Op de Bellingcat-site kwam een week lang een banner voor de VOGIN-IP-lezing te staan.

In 2019 heeft Eliot Higgins, de oprichter van het Bellingcat collectief, de VOGIN-IP-keynote verzorgd. Hem naar Amsterdam te krijgen was misschien wel iets makkelijker geworden, sinds Bellingcat een vestiging in Nederland in Den Haag had gekregen. Dat was mede mogelijk geworden door de bijdrage van een half miljoen (!!) die ze eerder dat jaar van de postcodeloterij hadden gekregen – op de foto hiernaast door Christiaan Triebert in ontvangst genomen. Vergeleken met dat bedrag was onze crowdfunding-bijdrage van twee jaar eerder natuurlijk maar peanuts.

In ons programma voor 2020 stond ook een keynote van Christiaan geprogrammeerd – al was hij intussen overgestapt naar het Visual Investigations Team van de New York Times. Maar tot onze grote spijt maakte de COVID-19 pandemie dat deze lezing niet live gegeven kon worden. Met enige vertraging is hij uiteindelijk later dat voorjaar wel online als ZOOM-sessie gegeven. Enig voordeel daarvan is, dat deze presentatie ook achteraf nu nog steeds bekeken kan worden. [En ook de rest van het programma.]

Sinds 2023 verzorgt intussen Annique Mossou namens Bellingcat geolocatie-workshops die bij de deelnemers ook weer zeer in de smaak vallen.

Laten we tot slot nog even terugkomen op de uitnodiging van Bellingcat waar we dit bericht mee begonnen. Links voor de twee genoemde YouTube presentaties op 14 en 15 november, vind je op https://www.youtube.com/@bellingcatofficial/streams

Beoordeling van lezingen en workshops

06/05/202410/05/2024 / voginip / Leave a comment

De evaluaties van dit jaar hebben we intussen bekeken. Het doet ons genoegen dat de deelnemers dit jaar weer overwegend positieve beoordelingen gaven aan de lezingen en workshops die we aanboden. Als we vergelijken met voorgaande jaren, zien we dat de hoogste scores wel eens hoger zijn geweest, maar dat de laagste scores – op één uitzondering na – altijd lager waren dan dit jaar. Dus geen negatieve uitschieters en de gemiddelde scores op een hoog niveau.
Daarbij willen we ook de toppers nog even in het zonnetje zetten. Bij de lezingen waren dat ex aequo de lezingen van Michiel van der Meer (keynote over de rol van large language models in informatieverwerking), Fulco Blokhuis (over “AI en IE” – Intellectueel Eigendom) en Daniel Canter (over “ASML’s Taxonomy Adventure”), met alle drie een gemiddelde score van 8.2. Bij de workshops was dat – evenals vorig jaar – die van Annique Mossou (over “Geolocation zoals Bellingcat dat doet”), met een gemiddelde score van 8,6. Runners-up waren dit jaar Daan Damen (over “de waarde van AI voor de culturele sector”) en Shannon van Muijden & Ruben Schalk (“Werken met het termennetwerk”), beide workshops met een gemiddelde van 8,3.
Resultaten van andere aspecten uit de evaluatie houdt u nog even van ons tegoed

Workshops in de aanbieding

01/03/202401/03/2024 / voginip / Leave a comment

De inschrijvingen voor de VOGIN-IP-lezing – en met name voor de workshops – lopen al heel behoorlijk. Drie van de dertien workshops zijn al volgeboekt en van vijf andere schiet dat al aardig op. Er valt dus niets te klagen zou je zeggen. Toch willen we nog even reclame maken voor een drietal workshops waarvoor de belangstelling, in onze ogen ten onrechte, wat tegenvalt:

De workshop “Aan de slag met taxonomieën” door Joyce van Aalten. Joyce is bijna elk jaar paraat met een workshop over een techniek voor het vindbaar maken van informatie. Die workshops plachten altijd goed bezocht en achteraf goed beoordeeld te worden. Het verbaast ons dus dat de belangstelling dit keer vooralsnog wat achter blijft. Zeker gezien het feit dat taxonomieën nog altijd een belangrijk hulpmiddel zijn voor het toegankelijk maken van informatie.
De workshop “Werken met het termennetwerk” van Shannon van Muijden en Ruben Schalk. Dat termennetwerk is een toepassing van linked data op het terrein van digitaal erfgoed. Bij deze workshop leer je hoe je termen geautomatiseerd kunt toekennen met behulp van de OpenRefine software en met good-old Excel. Deze workshop was vorig jaar voor het eerst onderdeel van ons programma. Toen waren er aanzienlijk meer aanmeldingen dan nu. Dus waar blijven jullie?
De workshop “Geolocation zoals Bellingcat dat doet” door Annique Mossou. Ook deze workshop werd vorig jaar al een keer gegeven. Toen was het verreweg de best beoordeelde workshop uit ons hele programma. Dat maakt het extra jammer dat aanmeldingen voor deze workshop nu wat lijken achter te blijven. Annique’s Bellingcat-achtergrond vormt hierbij nog een extra aanbeveling om deze workshop niet te willen missen.

We kijken ernaar uit je 18 april in de OBA te ontmoeten bij één van deze workshops of natuurlijk bij één van de andere onderdelen van ons programma. Aanmelden kan hier: